Euskal abertzaletasunaren kontakizunean ezinbestekoak diren pertsonen aurpegi eta istorioak, haien ideia, ekintza eta konpromisoek arrasto sakona utzi baitzuten gure herrian.
Pedro Basaldua Ibarmia (Barakaldo, 1906ko apirilaren 15a – Argentina, 1985eko otsailaren 1a) euskal nazionalismoaren funtsezko buruzagia izan zen. Bere ibilbidean zehar, Jose Antonio Agirre Lehendakariaren idazkari pertsonal gisa egindako lan bikaina eta Ameriketako erbestean euskal kausaren defendatzaile gisa emandako bizitza nabarmentzen dira.
Barakaldon jaioa, merkataritza ikasketak egin zuzen Bilboko Plaza Berriko Maristak anaien ikastetxean. Gazte-gaztetatik erakutsi zuen herri-konpromisoa: AVASC (Euskal Ikasle Alkartasuna) erakundean parte hartu ondoren, EAJ-PNV alderdian afiliatu zen.
Kazetaritza izan zen bere pasio nagusietako bat eta alderdiaren doktrina zabaltzeko tresna indartsua:
"Euzkadi" egunkaria: Atal sozioekonomikoko burua eta egunkari honen Kontseilu Politikoko kidea izan zen.
Beste argitalpen batzuk: "Jagi-Jagi" astekarian kolaboratu zuen, eta ondoren "Aberri" eta "Gudari" aldizkarien zuzendaria izan zen.
Gerra aurreko EAJko azken Aberri Batzarreko kidea ere izan zen.
1936ko uztailaren altxamenduaren ostean, Bizkaiko Gobernadore Zibilaren idazkari kargua hartu zuen. Urrian Eusko Jaurlaritza eratu zenean, Jose Antonio Agirreren idazkari pertsonal izendatu zuten, eta berarekin egon zen etengabe 1940ko ekainera arte.
Gerraren bilakaerak eta Euskadiren okupazioak exodo luze bati bidea ireki zioten:
Agirre Lehendakariarekin batera Santanderrera joan zen, eta handik Santoñara.
Laredotik hegazkin bat hartu zuen Biarritzeraino.
Biarritzetik Parisera bidaiatu zuen berriro Lehendakariarekin, eta ondoren Kataluniara, non 1939ko otsailera arte egon ziren, Parisera itzuli ziren arte.
Alemaniarrek Frantziako hiriburua okupatu zutenean, Basaldua zazpi hilabetez egon zen bertan ezkutatuta, Marseillara ihes egitea lortu zuen arte. Handik, 1942an, Argentinarako bidea hartu zuen.
Behin Hego Amerikako herrialdean finkatuta, Basalduak euskal komunitatea egituratzeko eta erresistentzia mantentzeko lan handia egin zuen. Bi kargu garrantzitsu bete zituen aldi berean: Eusko Jaurlaritzaren ordezkaria izan zen Argentinan 1951tik aurrera, eta "Euzko Deya" aldizkari prestigiotsuaren zuzendaria.
Erbestean zehar, bere pentsamendu politikoa, historia garaikidea eta salaketa lanak jasotzen dituzten liburu ugari argitaratu zituen. Bere idazlanen artean, honako hauek nabarmentzen dira:
"El libertador vasco": Sabino Arana Goiriren inguruan egindako biografia sakona.
"En Defensa de la Verdad. Los Vascos en la Guerra Civil Española".
"¿Quién destruyó Guernica?".
"Aguirre, quién es y cómo piensa".
"Jesús de Galíndez" (baita "Jesús De Galíndez: El delegado Vasco Víctima De Trujillo" izenburuarekin argitaratua ere).
"Crónicas de guerra y exilio".
"La garra comunista en América Latina".
"Euzkadi, la guerra antes del Estatuto".
1977an, diktadorea hil ostean, Euskadira itzuli zen trantsizio Garaian EAJko lehen batzarrean parte hartzeko. Ondoren, Argentinara itzuli zen eta bertan hil zen 1985eko otsailaren 1ean.
1 orrialdetatik 1.a, 4 elementutatik 1.etik 4.era