Euskal abertzaletasunaren kontakizunean ezinbestekoak diren pertsonen aurpegi eta istorioak, haien ideia, ekintza eta konpromisoek arrasto sakona utzi baitzuten gure herrian.
Itziar Mugika (1904 - 1992): Álava Sareko gipuzkoar arima
Itziar Mugika (Iciar Mujica bezala ere ezaguna) diktadura frankistaren lehen urteetan euskal erresistentziaren zutabe nagusietako bat izan zen. Donostian jaioa, Álava Sarea izeneko espionaje eta elkartasun erakundean funtsezko papera jokatu zuen, exiliatutako Eusko Jaurlaritzaren eta barneko preso politikoen arteko zubi lana eginez.
Sareak Luis Alavaren izena zeraman arren, erakundearen bizkarrezurra lau emakumek osatzen zuten: Bittori Etxeberria, Delia Lauroba, Tere Verdes eta Itziar Mugikak berak
Itziar kapelagilea zen Donostian, eta koartada perfektu gisa erabiltzen zuen bere lanbidea. Muga (muga) zeharkatuz bidaiatzen zuen eta penintsulako euskal kostaldetik mugitzen zen bezero eta dendak bisitatzeko, eta horri esker oharkabean pasatzen zen inteligentzia lanak egiten zituen bitartean. Mugikaren ardura Gipuzkoako sarea antolatzea eta kudeatzea izan zen. Berak fitxatu zituen informatzaile gehienak, gizarteko geruza ezberdinetako pertsonak borroka klandestinora batuz.
Bere lana bikoitza zen: informazio politiko eta militar konfidentziala Parisera bidaltzea, eta kartzeletan zeuden presoei dirua, botikak eta gutunak helaraztea.
1940an, naziak Parisen sartu zirenean, Eusko Jaurlaritzaren egoitzan zeuden dokumentuak konfiskatu zituzten. Horren ondorioz, sareko kideak identifikatu eta atxilotu zituzten.
1941ean Madrilen epaitu zuten. Hasiera batean heriotza-zigorra ezarri zioten, baina nazioarteko presioari esker, zigorra 30 urteko kartzela-zigorragatik kommutatu zioten.
Urte luzeak eman zituen Ventas (Madril) eta Larrinagako (Bilbo) kartzeletan, emakume presoen arteko elkartasun sareak mantenduz.
Itziar Mugika 1992an hil zen, bere herriaren askatasunaren aldeko borrokan eredugarri izan ondoren.
1 orrialdetatik 1.a, 5 elementutatik 1.etik 5.era