Museoan Ama Lurra irekitzen dugu, gure ingurunearekin solasean aritzeko gune bizia. Hausnartu, eztabaidatu, partekatu eta ikasteko lekua, gure lurrak berezi egiten duen guztiaz: bere aberastasun naturalez, aniztasunaz, memoriaren indarrez eta horiek zaintzeko behar dugun konpromisoaz.
Hemen ingurumenaz, kontserbazioaz, birziklapenaz, jasangarritasunaz eta etorkizunaz hitz egingo dugu, baina baita ere gure ondare historikoa ezagutu eta babestearen garrantziaz; izan ere, gure iraganak erakusten digu nondik gatozen eta nora joan nahi dugun.
Gure paisaia eta gure historia maitasunez begiratu nahi ditugu, eskaintzen digutena aitortu, eta gaurdanik nola zaindu hausnartu, etorkizuneko belaunaldiek guk jaso bezain ederra —edo ederragoa— aurki dezaten.
Ama Lurra ekintzak inspiratzeko jaio da, handiak eta txikiak, ahotsak batzeko, entzuteko eta gure ingurunearekin harreman kontzienteagoa eraikitzeko.
Bihotzean darama ideia hau: gure lurra eta gure historia zaintzea geu zaintzea da.
Bizkaiko Ermitak
Bizkaiko Ermitak
«Ama Lurra» zikloari hasiera emateko, lurraldeko ermiten inguruko hitzaldi sorta bat antolatu dugu. Lehenengo saio honek Bizkaiko Lurralde Historikoa izango du ardatz, eta ondoren, gainerako lurraldeetan barrena jarraituko du ibilbideak.
Bizkaiko ermitak gure herrien historia espiritual, sozial eta ekonomikoaren lekuko biziak dira. Gaur egun 464 ermita kontserbatzen badira ere, duela hiru mende 777 izatera iritsi ziren. Datu honek argi uzten du eraikin txiki hauek lurraldearen antolakuntzan eta eguneroko bizitzan izan duten berebiziko garrantzia.
Hizlaria: Iñaki García Uribe
Saio hau Iñaki García Uribe etnografo, mendizale eta dibulgatzailearen eskutik etorriko da. Aranzadi Zientzia Elkarteko kidea eta Bizkaiko Ermiten Lagunak kolektiboaren sortzailea denez, García Uribek hiru hamarkada baino gehiago daramatza landa-lana, dokumentazioa eta argazkilaritza uztartzen.
Euskal kultura herrikoian aditua den hizlari honen ibilbidea hainbat sarirekin aitortu da:
XI. Laboral Kutxa Deia Hemendik Sariak Nerbioi Ibaizabal 2018, bere ikerketa lanagatik.
Amigos del Montañismo Vasco 2021 saria.
IXATXAK 2022 Kultura Saria.
Hitzaldi honetan, Bizkaiko ermiten arkitektura, herri-debozioa, erromeriak eta eraikin hauen balio historiko zein sinbolikoa ezagutzeko aukera paregabea izango dugu.
Aurkezlea: Juan Manuel Etxebarria Ayesta
Hizlaria aurkezteko eta saioari testuinguru akademikoa emateko, Juan Manuel Etxebarria Ayesta doktorea izango dugu gurekin.
Zeberioztarra jaiotzez, Etxebarria Euskal Filologian doktorea da (Cum Laude) eta Deustuko Unibertsitateko irakasle titular emeritua. Bere ibilbide akademikoaz gain, 1975etik On Jose Miguel Barandiaranen Etniker-Bizkaia taldeko kide aktiboa da eta Euskaltzaindiako euskaltzain urgazlea. Bere esperientzia zabalak berme osoa ematen dio hitzaldiari.
mar 25 2026
19:00h -(e)tik 20:00h -(e)ra
Euskal Abertzaletasunaren Museoa, Ibañez de Bilbao, 16 (Sabin Etxea eraikina)
Imágenes y vídeos
1
/ 9
Elexabeitiako San Migel ermita, Artea
San Migel (Gaztelu-Elexabeitia): Erdi Aroko eta herri-arkitekturaren bitxia
Euskal Abertzaletasunaren Museoaren «Ama Lurra» zikloan, Arratia haranera joko dugu Gaztelu-Elexabeitiako (Artea) San Migel eliza-ermita ezagutzeko. Bizkaiko tenplu berezienetako bat da, bere arkitekturan mendeetako historia eta herri-tradizioa maisuki uztartzen dituelako.
Historia eta Testuingurua
Elexabeitiako San Migelen jatorria Erdi Arokoa da. "Elexabeitia" izenak berak (eliza behean) adierazten du bere kokapena, haraneko behealdean, Gazteluko muinoaren oinetan. Dokumentuen arabera, XVI. mendean berritze garrantzitsuak jasan zituen, gaur egun ikus dezakegun itxura eman diotenak. Eliza hau parrokia izan arren, bere bolumenak eta inguruarekiko loturak ermita handi baten hurbiltasuna eta xarma gordetzen ditu.
Arkitektura: Egurra eta Harria
San Migel elizaren ezaugarririk harrigarriena bere egurrezko egitura da, euskal arkitektura erlijiosoan bakanetakoa:
Elizpe ikusgarria: Eliza inguratzen duen zurezko atari edo elizpea Bizkaiko ederrenetakoa da. Bertan ikus daitezkeen zutabe eta hagak euskal arotz-tradizioaren erakusgarri bikainak dira.
Barrualdea: Barruan, nabe bakarreko egitura du, eta bertako erretaulak eta elementu dekoratiboak (estilo errenazentista eta barrokoaren artekoak) arreta handiz kontserbatu dira.
Erdi Aroko aztarnak: Hormetan eta leiho batzuetan antzinako egitura gotikoen eta estilo herrikoiaren arteko trantsizioa nabari da.
Tradizioa eta Sinbolismoa
Irailaren 29an, San Migel egunean, auzoko jaiak ospatzen dira. Tenplu hau Arratia haraneko nortasunaren ikurra da, baserri-giroko bizimoduari eta lurrari lotutako ondarea ordezkatzen baitu. Paisaian integratuta dagoen eraikin honek gure arbasoek materialak (egurra eta harria) nola erabiltzen zituzten erakusten digu, funtzionaltasuna eta edertasun espirituala batuz.
2
/ 9
Santa Katalina ermita, Mundaka
Santa Katalina (Mundaka): Urdaibaiko talaia enblematikoa
Euskal Abertzaletasunaren Museoak bultzatutako «Ama Lurra» zikloan, Mundakako kokapen ikusgarrienetako batera bidaiatuko dugu: Santa Katalina ermitara. Itsasoaren ertzean dagoen muino baten gainean kokatuta, tenplu hau Urdaibaiko Biosfera Erreserbaren ikur nagusietako bat da.
Historia eta Testuingurua
Santa Katalina ermitaren jatorria Erdi Arokoa da, nahiz eta gaur egungo eraikina XIX. mendekoa (1879) izan, aurreko baten gainean eraikia. Bere kokapen estrategikoari esker, mendeetan zehar funtzio ezberdinak izan ditu: gurtzarako lekua ez ezik, talaia militar gisa eta izurrite garaian ospitale gisa ere erabili izan da. Itsaslabarren gainean dagoenez, mundakarren eta itsasgizonen babesleku espirituala izan da beti.
Arkitektura eta Ezaugarriak
Ermita hau trantsizio-estiloan eraikita dago, gotikoaren eta pizkundearen arteko zertzeladekin:
Egitura: Horma sendoak ditu, itsasoko haizeei eta kresalari aurre egiteko prestatuak. Bere inguruan harresi txiki bat dauka, garai bateko defentsa-funtzioaren erakusgarri.
Ingurune paregabea: Ermitaren baliorik handiena bere kokapena da. Mundakako itsasadarraren bokalean dago, eta bertatik Izaro uhartea eta Ogoño lurmuturraren bista zoragarriak daude.
"Pelikulako" ermita: Bere edertasunagatik, askotan esaten da "pelikulako" tenplua dela, eta bisitari zein argazkilari gehien erakartzen dituen Bizkaiko ermitetako bat da.
Tradizioa eta Jaia
Azaroaren 25ean ospatzen da Santa Katalina eguna. Egun horretan, Mundakako herritarrak ermitara hurbiltzen dira jai-giroan, tradizioa eta herri-nortasuna uztartuz. Urtean zehar ere, bisitari askoren topagunea da, naturaren eta ondare historikoaren arteko oreka perfektua ordezkatzen baitu.
3
/ 9
Iñaki Garcia Uribe eta Juan Manuel Etxebarria Ayesta
Bizkaiko ermiten zaindariak: Iñaki García Uribe eta Juan Manuel Etxebarria Ayesta
Gure lurraldeko paisaia arkitektoniko eta kulturala ulertzeko, ezinbestekoa da ermiten munduan murgiltzea. Bizkaiko mendi eta auzoetan barreiatuta dauden tenplu txiki horiek ez lirateke gaur egun garenaren parte izango, haiek ikertu, dokumentatu eta balioan jarri dituzten adituen lanik gabe. Horien artean, Iñaki García Uribe eta Juan Manuel Etxebarria Ayesta funtsezko erreferenteak dira.
Irudian ikus daitekeen bezala, bi ikertzaile hauek urteak daramatzate elkarlanean, landa-lana eta zorroztasun akademikoa uztartuz. Bikote honek euskal ondarearen ikuspegi osoa eskaintzen du:
Iñaki García Uribe (Aranzadi): Etnografoa eta mendizalea, hiru hamarkada baino gehiago daramatza Bizkaiko ermita bakoitza bisitatzen, neurtzen eta argazki bidez dokumentatzen. Bere lana ezinbestekoa izan da 464 ermiten inbentarioa osatzeko eta haien arkitektura herrikoia ezagutarazteko.
Juan Manuel Etxebarria Ayesta (Euskaltzaindia): Filologian doktorea eta Etniker-Bizkaia taldeko kidea. Bere ikerketek ermiten inguruko tradizio etnolinguistikoa eta ahozko ondarea jaso dute, tenplu horien inguruan sortu den kultura herrikoiari ahotsa emanez.
Bi ikertzaile hauen arteko sinergiak ermitak eraikin soil gisa ez ezik, gure herriaren bizitasunaren, erlijiositatearen eta antolaketa sozialaren lekuko gisa ulertzen laguntzen digu. Haien dedikazioari esker, gure "Ama Lurra" hobeto ezagutzen dugu gaur egun.
4
/ 9
Piedadearen Ermita, Dima
Piedadearen Ermita (Dima): Ugarana auzoko bitxi barrokoa
Dimako ondare monumentalaren barruan, Piedadearen ermita (edo umilladegi monumental hau) elementu nabarmenetako bat da. Ugarana auzoan kokatua, San Pedro parrokiarako bidean, bere tamaina eta exekuzio bikainagatik nabarmentzen da, bere tipologiako ohiko eraikinak gaindituz.
Historia eta Eraikuntza
Ermita 1716. urtean eraiki zen, sarrerako arkuaren erdiko dobelan ageri den datak eta San Pedro Aita Santuaren ikurrak adierazten duten bezala. Eraikin honek aurreko mendeko tipologia beranduarte mantentzen duela esan daiteke, haren monumentalitateak eta diseinuak XVII. mendeko eraikuntzak gogorarazten baititu.
Ezaugarri Arkitektonikoak
Ermitaren balio artistikoa hainbat puntutan laburbiltzen da:
Harlanduzko lana: Fatxada hareharrizko silarriz egina dago, material bereko zutabe eta ganga-nerbioekin.
Pórtico ikusgarria: Bost zutabe toskanarrek eusten duten elizpe zabal eta deigarria du. Zutabe hauen fusteak zokalo-jarleku edo podium kajeatu batzuen gainean bermatuta daude.
Burdin forjatuzko sarea: Sarrerako arkuak burdin forjatuzko sare barroko eder bat dauka, lore-motiboekin apaindua. Tradizioaren arabera, sare horretako burdinazko loreei musu ematen dietenek epe laburrean bikotea aurkituko dutela esaten da.
Barrualdea eta Iruditeria
Barrualdean, erretaula barroko bat dago Piedadearen Andre Mariaren irudiarekin. Bere alboetan San Paulo eta Paduako San Antonioren margolanak ikus daitezke. Erretaularen goialdean Kristo Santu bat dago, Ama Birjina eta San Joan lagun dituela, eta hormetan gurutzebideko irudiak ageri dira.
Tradizioa eta Jaia
Irailaren 8an ospatzen da Piedadearen eguna, Andre Mariaren jaiotzarekin batera. Antzinako erromeria galdu bada ere, meza ospatzen jarraitzen da eta aurreko egunetan bederatziurrena egiten zaio.
5
/ 9
San Fausto ermita, Elorrio
Izen bereko auzoan kokatuta, eraikin hau ez da soilik elementu arkitektoniko bat; eskualdeko jai eta ohitura garrantzitsuenen topagunea da.
Historia eta Testuingurua
Gaur egungo egiturak garai desberdinetako ezaugarriak baditu ere, ermita hau funtsezko gunea izan da komunitatearentzat mendeetan zehar. Ingurune natural bikainean kokatua, nekazaritza-eremu baten erdian, ermita honek erakusten digu nola jakin duten tenplu rural hauek beren nortasuna mantentzen denboran zehar, herritarren bilgune izaten jarraituz.
Arkitektura eta Elementu Nabarmenak
San Fausto ermitak bere sendotasuna eta paisaiarekin duen lotura erakusten ditu:
Egitura: Planta angeluzuzena du, harri-hormaz eta harlanduzko eskantuez egina. Bi isurialdeko teilatuak barrualde soil eta gogoetatsua babesten du.
Elizpea: Bizkaiko ermita askotan bezala, elizpeak babeslekua eskaintzen die fededunei eta ibiltariei, eraikinaren funtzio publikoa eta komunitarioa azpimarratuz.
Ikonografia: Barruan San Faustoren irudia gordetzen da. Inguruko nekazarien zaindaria da, eta tradizioaren arabera, uztarekin eta soroen oparotasunarekin lotutako mesedeak eskatzen zaizkio.
Tradizioa eta Bizitza Soziala
San Faustoz hitz egitea bere jaiez hitz egitea da. Ermita hau ospakizun herrikoi eta erlijiosoen abiapuntua da: euskal dantzak, musika eta auzo-bazkariak. Elorrioko kohesio soziala indartzen duen ondare biziaren adibide garbia da.
6
/ 9
Santa Kruz edo Eliza Txiki ermita, Markina-Xemein
Santa Kruz edo Eliza Txiki (Markina-Xemein): Abesuako Kristo Santua
Euskal Abertzaletasunaren Museoak bultzatutako «Ama Lurra» zikloaren barruan, Markina-Xemeingo ondarearen bitxi txiki baina esanguratsuetako bat ezagutuko dugu: Santa Kruz ermita, herrian "Eliza Txiki" izenaz ezagunagoa dena.
Historia eta Testuingurua
Markinako Zelai (Prado) inguruaren amaieran kokatuta, ermita hau XVI. mendean dokumentatu zen lehenengoz. Jatorriz, umilladegi bat zen (herrien sarreran kokatutako gurutze edo irudiak), herriari ongietorria ematen zion babes-lekua. Gainera, eraikin hau Torre Bidarte jauregiari lotuta dago historikoki, herriko leinuen eta arkitektura erlijiosoaren arteko lotura erakutsiz.
Arkitektura eta Barrualdea
Tamaina txikikoa izan arren, Eliza Txikik aparteko elementu artistikoak gordetzen ditu:
Burdin forjatuzko sarea: Sarrerako sare barrokoak arreta berezia ematen dio fatxadari, Bizkaiko umilladegi monumentalen dotoretasuna erakutsiz.
Abesuako Kristoa: Barrualdean estilo romanistako Kristo baten irudi bikaina gurtzen da, inguruko fededunen artean debozio handia pizten duena.
Kokapena: Bere kokapenak, Zelaiaren eta bidearen ondoan, mendeetan zehar izan duen funtzio sozial eta espirituala azpimarratzen du.
7
/ 9
Igiriñao Ermita , Zeanuri
Igiriñao (Zeberio): Bizkaiko ermitarik garaiena Gorbeian
Euskal Abertzaletasunaren Museoaren «Ama Lurra» atalak mendirik enblematikoenera eramango gaitu: Gorbeia. Bertan, 1.100 metrotik gora, Igiriñaoko ermita dago, Bizkaiko lurraldean altitude handienean kokatutako tenplua.
Historia eta Testuingurua
Zeberioko udalerriaren barruan dagoen ermita hau, Edurreko Ama Birjinari (Nuestra Señora de las Nieves) dedikatuta dago. Nahiz eta gaur egungo eraikina XX. mendekoa izan (1920ko hamarkadan berreraikia), bere jatorria zaharragoa da eta mendizaleen zein artzainen babesleku izateko jaio zen.
Ezaugarri Arkitektonikoak
Inguru menditsuaren gogortasunera egokitutako eraikina da:
Egitura: Harrizko horma sendoak ditu, elur eta haizeei aurre egiteko prestatuak.
Barrualdea: Edurreko Ama Birjinaren irudia gordetzen du, Gorbeiako tontorraren zaindari isila.
Kokapen estrategikoa: Gorbeia igotzeko bidean dagoen paraje paregabe batean kokatzen da, ohiko geldialdia bihurtuz.
Jaia eta Tradizioa
Uztailaren 31n, San Inazio egunean, Gorbeia osoko jaia ospatzen da bertan. Ehunka mendizale eta Zeberio zein inguruko herritar igotzen dira erromeria berezi honetara. Meza ostean, musika, dantza eta giro herrikoia nagusitzen dira, mendia eta euskal kultura uztartzen dituen ospakizun ahaztezinean.
8
/ 9
San Inazio ermita, La Arena, Zierbena
San Inazio Loiolakoa (Zierbena): Itsasertzeko debozioa La Arenan
Euskal Abertzaletasunaren Museoak bultzatutako «Ama Lurra» zikloan, oraingoan Bizkaiko kostaldera hurbilduko gara. Zierbenan, La Arena hondartzatik oso gertu, San Inazio Loiolakoari dedikatutako ermita bitxia aurkituko dugu, itsasoari eta bertako herritarren bizitzari lotutako tenplua.
Historia eta Testuingurua
Ermita hau modernoa da bere eraikuntzan, baina oso esanguratsua La Arena auzoko nortasunean. San Inazioren irudia gordetzeaz gain, paraje honek itsasertzeko bideen eta antzinako auzo-bizitzaren oihartzuna dakar. Bere kokapenak, hondartzaren eta portuaren artean, mendeetan zehar arrantzaleen eta kosta inguruko bizilagunen espiritualtasuna markatu du.
Arkitektura eta Ezaugarriak
Ermita xumea baina zaindua da:
Egitura: Fatxada nagusian kanpai-horma txiki bat du, harrizko horma sendoekin eta estilo herrikoiari jarraituz.
Barrualdea: San Inazio Loiolakoaren irudia da tenpluko ardatz nagusia, eta santuaren omenezko debozioak indar handia du inguru honetan.
Ingurunea: Bere kokapenak bisitari asko erakartzen ditu, batez ere itsasertzeko ibilbideak eta hondartzaz gozatzera datozenak, naturaren eta ondare erlijiosoaren arteko lotura eskainiz.
Tradizioa eta Jaia
Uztailaren 31n, San Inazio egunean, La Arenako jaiak ospatzen dira. Egun horretan, ermita topagune bihurtzen da: meza nagusia eta ondorengo jai-giroa auzoaren bizitasunaren erakusgarri dira.
9
/ 9
Iñaki Garcia Uribe Zeanuriko Igiriñao ermita
Iñaki Garcia Uribek Zeanuriko Igiriñao ermitara egin zuen bisita ugarietako batean
Euskal Abertzaletasunaren museoa - Ama Lurra - Bizkaiko ermitak
Euskal Abertzaletasunaren museoa - Ama Lurra - Bizkaiko ermitak - Santa Maria de Zaloa, Orozko
Webgune honetan gure cookie-ak eta bitartekoenak erabiltzen ditugu soilik zure bisita optimizatzeko. Nabigatzen jarraitzen baduzu, hauen erabilera onartzen duzula ulertuko dugu.
Informazio gehiago
