Funtsezko pertsonak

Gorka Agirre Arizmendi

Gorka Agirre Arizmendi (Anberes, 1949ko martxoaren 16a – Bilbo, 2009ko martxoaren 20a) Euzko Alderdi Jeltzalearen (EAJ-PNV) buruzagi historikoa izan zen. Bi hamarkadatan Euzkadi Buru Batzarreko kide izan zen, eta jarduera bizia garatu zuen nazioarteko harremanen alorrean eta, bereziki, elkarrizketa eta indarkeriari irtenbidea bilatzeko ahalegin politikoetan.

Anberesen jaio zen, erbesteak markatutako familia abertzale batean. Aita, Juan Mari Agirre Lekube, José Antonio Agirre lehendakariaren anaia, Euzkadiko Gobernuaren ordezkaria zen Belgikan, erbestean. Ama, María Teresa Arizmendi Ayestaran, errepresio frankistaren ondorioak pairatu eta erbesteratu egin behar izan zen. Familia-inguru horretan hazi izanak erbestean zegoen euskal komunitatearen errealitatea eta euskal abertzaletasunaren konpromiso politikoaren jarraipena gaztetatik ezagutzeko aukera eman zion Gorka Agirreri.

Lovainako Unibertsitatean Ekonomia Zientzietan lizentziatu zen eta oso gazterik hasi zen EAJ-PNVn militante, diktadura frankistaren garaian oraindik. Hainbat hizkuntza jakiteak eta bere prestakuntzak alderdiaren nazioarteko harremanen alorreko lanetan aritzera eraman zuten, bereziki Demokrazia Kristauaren Internazionalean.

Frankismoaren azken urteetan Iparraldetik garatu zuen bere jarduera politikoa. Han, EAJ-PNVren ezkutuko antolaketarekin lotutako inprenta-editorial batean lan egin zuen eta Mikel Isasirekin, Euzkadiko Gobernuaren erbestealdiko kontseilariarekin, elkarlanean aritu zen. Urte horiek funtsezkoak izan ziren haren ibilbide politikoan eta ondorengo hamarkadetan osatuko zuen harreman-sarean.

Iparraldean egon zen bitartean, ETAren lehen belaunaldietako kideak pertsonalki ezagutzeko aukera izan zuen. Harreman horiek baliagarri izan zitzaizkion ondorengo urteetan EAJ-PNVren eta ezker abertzaleko hainbat sektoreren arteko elkarrizketa- eta harreman-kanalak mantentzeko. Ezagutza zuzena eta harreman pertsonalak zirela eta, erreferentziazko pertsona bihurtu zen egoera politiko konplexuetan komunikazio-bideak irekitzeko.

Lan hori, gainera, diskrezioz egin zuen. Gorka Agirre lehen lerro politikotik urrun askotan aritu zen buruzagietako bat izan zen; bere jardunaren zati handi bat hedabideen fokutik kanpo garatu zuen. Harremanak sortzeko, entzuteko eta komunikazio-bideak irekita mantentzeko zuen gaitasunak elkarrizketarako solaskide berezi bihurtu zuen, bereziki tentsio politiko handiko garaietan.

Urteetan zehar, Deia egunkarian ezker abertzalearen bilakaerari buruzko analisiak ere argitaratu zituen, J. Txindoki ezizenarekin. Ezizen hori bere lagun eta lankide Joseba Goikoetxearen ezizenetik hartu zuen; Goikoetxea EAJ-PNVko militante historikoa eta Ertzaintzako sarjentu nagusia izan zen, ETAk 1993an hil zuena. ETAren indarkeriak eragin handia izan zuen haren ingurune pertsonalean: haren lagun eta lankideen artean Montxo Doral eta Genaro García de Andoain ere hil zituen ETAk. Bizipen horiek are gehiago sendotu zuten indarkeriari amaiera emateko zuen konpromisoa.

1988tik 2008ra Euzkadi Buru Batzarreko kide izan zen, Xabier Arzalluz eta Josu Jon Imaz lehendakarien agintaldietan, eta aldi horretan EAJ-PNVren nazioarteko harremanen arduraduna izan zen. Ardura horretatik, jarduera politiko eta diplomatiko handia garatu zuen, Europako zein nazioarteko hainbat alderdi eta erakunde politiko eta instituzionalekin harremanak mantenduz.

Haren ibilbidearen alderdirik esanguratsuenetako bat elkarrizketarekin eta bake-bilaketarekin lotuta egon zen. Agirrek bere esperientzia, harremanak eta solaskidetzarako gaitasuna indarkeriari amaiera emateko eta konponbide politikoak bilatzeko hainbat ekimenetan jarri zituen. 1989ko Aljeriako elkarrizketekin, 1998ko Lizarrako-Garaziko Akordioarekin eta 2006ko Loiolako prozesuarekin lotutako harreman eta ekimenetan parte hartu zuen.

Lizarrako-Garaziko Akordioaren kasuan, EBBk Gorka Agirre, Joseba Egibar eta Juan Mari Ollora arduratu zituen akordioa eta 1998ko ETAren su-etena ekarri zuten negoziazioekin lotutako lanaz.

Politika ulertzeko zuen modua elkarrizketarako gaitasunari estuki lotuta zegoen. Agirreren ustez, komunikazio-bideak irekita mantentzeak ez zuen norberaren konbikzioei uko egitea esan nahi; aitzitik, bakea eta normalizazio politikoa lortzeko aurrera egiteko espazioak bilatzea zen. Politika ulertzeko modu horrek azaltzen du neurri handi batean zergatik garatu zuen bere ibilbidearen zati handi bat lehen lerrotik eta jendaurreko esposiziotik urrun.

Euskal instituzionalizazioaren lehen urratsekin ere lotura izan zuen. Uxune Retolazarekin, Luis María Retolazaren alabarekin, ezkonduta zegoen. Retolaza EAJ-PNVko buruzagi historikoa eta demokrazia garaiko Eusko Jaurlaritzako Barne sailburua izan zen. Familia-harreman horrek Euskal Autonomia Erkidegoko erakunde berrien sorrerarekin lotutako ingurune politikoarekin zuen harremana ere erakusten du.

Faisán auzia

Bere bizitzako azken urteetan, Gorka Agirreren izena Faisán auzia izenez ezagututako ikerketarekin lotu zen. Ikerketaren helburua ETAren inguruko hainbat pertsonarekin izandako harremanak eta ustezko estortsio-sare bat ziren, eta haren izena ere ikerketaren barruan agertu zen.

Alderdi bereko kideek eta hainbat esparru politiko eta sozialetako pertsonek haren ibilbidea eta indarkeriaren aurkako konpromisoa defendatu zituzten. 2006an, milaka lagunek Agirreri babesa adierazteko dokumentu bat sinatu zuten. Bertan azpimarratzen zen hamarkadetan Euskadirekiko eta EAJ-PNVrekiko konpromisoa erakutsi zuela eta ETAren inguruko pertsonekin izandako harremanak elkarrizketarako eta indarkeriari irtenbidea bilatzeko egindako bitartekaritza-lanaren testuinguruan ulertu behar zirela.

Agirreren ibilbide pertsonala ere ezin da alde batera utzi. ETAren indarkeriak bere lagun eta lankide batzuk hil zituen, eta gertakari horiek bereziki mingarriak izan ziren harentzat. Testuinguru horretan ulertu behar da elkarrizketaren alde egindako apustua eta indarkeriari amaiera emateko bideak bilatzeko izan zuen konpromisoa.

Azken batean, gertakari judizial hori Gorka Agirreren bizitza publikoaren testuinguru zabalagoan kokatu behar da: hamarkadetan indarkeriak, zatiketa politikoak eta bizikidetzarako eta normalizazio politikorako bideak aurkitzeko beharrak markatutako Euskadi batean.

2008ko urriaren 24an, Baltasar Garzón epaileak Gorka Agirreren aurka zeuden inputazioak kendu zituen, haren erantzukizun penala mantentzeko nahikoa elementurik ez zegoela iritzita. Horrela, bere heriotza baino hilabete batzuk lehenago, auzi horretako inputazioetatik libre geratu zen.

Gorka Agirre, batez ere, militante jeltzale eta Euskadirekiko konpromisoa zuen buruzagi gisa gogoratzen da. Haren ibilbidean nabarmentzen dira diskrezioa, elkarrizketarako gaitasuna, harreman pertsonalak sortzeko ahalmena eta egoera politiko zailenetan komunikazio-bideak zabalik mantentzeko borondatea.

Bilbon hil zen 2009ko martxoaren 20an, 60 urte zituela, gaixotasun luze baten ondoren. Haren heriotzak lau hamarkada baino gehiagoz EAJ-PNVren militantzari eskainitako ibilbide politikoari amaiera eman zion. Aldi berean, erbestean eta diktaduraren azken urteetan politikan trebatu eta ondoren euskal erakundeen eraikuntzan eta bakea eta normalizazio politikoa lortzeko ahaleginetan parte hartu zuen belaunaldi baten lekukotza ere bada haren ibilbidea.

Gorka Agirreren figura euskal abertzaletasunaren historia hurbilaren parte da. Bere jardunaren zati handi bat diskrezioz eta lehen lerrotik urrun egin bazuen ere, Euskal Herriko azken hamarkadetako une politiko garrantzitsuetako batzuetan izan zuen presentzia.

Gorka Agirreren ibilbidea, azken batean, elkarrizketa ulertzeko modu baten adierazgarri da: ateak irekita mantentzea, zubiak eraikitzea eta, une zailenetan ere, Euskadi baketsu baten eta bere etorkizuna demokratikoki erabakitzeko gaitasuna duen Euskadi baten alde lan egitea.