Euskal Jaiak

Agate deuna

Agate Deuna: Lurra esnatzeko doinuak eta makila hotsak

Agate Deuna (Santa Águeda) euskal egutegian sustrai sakonenetakoa duen jaia da. Otsailaren 5ko bezperan ospatzen da eta gure herriko elementu kultural berezienetako batzuk batzen ditu: kantu herrikoia, naturaren erritmoa eta komunitatearen arteko elkartasuna.

Tradizioaren Sustraiak

Jaiegun honek bi jatorri ezberdin uztartzen dituela uste da:

• Sinkretismoa: Hirugarren mendeko Siziliako Agate deunaren martirioaren historia eta kristau-aurreko erritu zaharragoak nahasten dira.

• Lurra esnatzea: Makilekin lurra jotzearen ekintzak esanahi paganoa izan dezake, neguko solstizioaren ostean lurra "esnatzeko" deia balitz bezala, urte berriko emankortasuna bultzatzeko.

Koplak: Aterik ateko doinuak

Koruak etxez etxe ibiltzen dira kopla tradizionalak abesten. Hona hemen ezagunenetako bat:

Aintzaldun daigun Agate Deuna bihar da ba Deun Agate etxe honetan zorion hutsa betiko euko al dabe.

Zorion, etxe hontako denoi! Oles egitera gatoz, aterik ate ohitura zaharra aurten berritzeko asmoz.

Ospakizuna Euskal Herrian zehar

Tradizio hau oso bizirik dago gure lurraldeko txoko ezberdinetan, bakoitzak bere berezitasunekin:

• Arratia (Bizkaia): Arratia bailaran, Arratiko Korua (Arratiako Abesbatza) tradizioaren ikur nagusia da. 1951n sortua, eta 1967tik aurrera emakumeak barne hartuta, estilo propioa eta indartsua mantentzen dute koplak abestean. Bailarako herriak zeharkatzen dituzte eta bildutako dirua beti helburu sozialetarako bideratzen dute.

• Barakaldo (Bizkaia): Kastrexanako santutegia gune garrantzitsua da, eta milaka erromes erakartzen dituzten erromeriak egiten dira.

• Altsasu (Nafarroa): Urte horretan adin-nagusitasunera iristen diren gazteak izaten dira ospakizuneko protagonista nagusiak.

• Vitoria-Gasteiz (Araba): Hainbat taldek eta erakundek hiriburuko kaleak zeharkatzen dituzte koplak abesten.

Euskal Etxeak: Jai unibertsala

Agate Deuna gure diasporak nostalgia eta harrotasun handiz ospatzen du mundu osoan, belaunaldi berriei gure sustraiak irakatsiz, Argentinatik Estatu Batuetaraino, makilen hotsa asfaltoan zehar zabalduz.

• Argentina: Buenos Aires, Rosario edo Bahia Blancako euskal etxeetan ohikoa da makilekin asfaltoa jotzea koplak abesten diren bitartean.

• Ameriketako Estatu Batuak: Boisen (Idaho) edo Elkon (Nevada), jaialdi honek komunitatea batzeko balio du.

• Madril eta Bartzelona: Hiriburu hauetako erdiguneko kaleetan makila hotsak zabaltzen dituzten kalejira jendetsuak antolatzen dira.