Euskal Jaiak

San Martzial

San Martzial Irunen: Historia, tradizioa eta herri-oroimena

Ekainaren 30ero, Irunek bere historiako pasarterik esanguratsuenetako bat gogoratzen du: 1522ko San Martzial egunean, irundarrek Frantziako tropen aurka lortutako garaipena. Garaipen horrek asedioari amaiera eman zion eta mendeetan zehar mantendu den herri-identitatearen eta oroimen kolektiboaren oinarri bihurtu da. Euskal Abertzaletasunaren Museotik, 500 urte baino gehiagoko tradizio honek gure herriaren historian duen balioa nabarmendu nahi dugu.

Arma Alardea: Botoa berritzea

Jaietako ekitaldi nagusia Arma Alardea da. Desfile zibiko-militar hau 1522an herritarrek San Martziali egindako botoaren urteroko berritzea da, haren bitartekotzagatik eskerrak emateko. Goizean goizetik, pifanoen eta danborren soinuak eta bolboraren usainak hiriko kaleak hartzen dituzte. Milaka irundarrek, konpainia ezberdinetan antolatuta (hacheroak, danborradak, kabalería, infanteria...), "armak berrikusteko" desfilean parte hartzen dute, zuriz jantzita eta txapel gorria buruan dutela.

Mendira igoera eta gaur egungo ospakizuna

Goizeko Alardearen ondoren, segizioa San Martzial mendira igotzen da, bertako ermitan mendeetako botoa betetzeko. Gaur egun, jaiak bi desfile ezberdin biltzen ditu, bakoitzak bere egiturarekin:

• Alarde Tradizionala: Emakumeek kantiñera gisa parte hartzen dute.

• Alarde Mistoa: Emakumeek eskopetari gisa edo txilibitoa eta redoblea jotzen ere parte hartzen dute.

Jai hauek San Pedro egunean (ekainak 29) hasten den ziklo baten parte dira, eta Irunen identitatearen eta tradizioaren adierazpen gorena dira.