Naviera Sota y Aznar
Sota y Aznar ontzi-enpresa Bilboko itsas eta industria garapenaren adibide esanguratsuenetako bat da XIX. mendearen amaieratik XX. mendearen hasierara bitartean. 1906an sortu zen Sota y Aznar izenarekin, 1889 eta 1899 artean Eduardo de Aznar de la Sota eta Ramón de la Sota y Llano lehengusuek sortutako ontzi bakarreko 25 konpainiaren bateratzearen ondorioz. Antolaketa eredu horri esker, flota sendoa eratu eta Espainiako ontzi-enpresarik handiena bihurtu zen, 1950eko hamarkadara arte posizio hori mantenduz.
Itsas jardueraz harago, Sota y Aznar enpresa-talde zabal eta dibertsifikatu baten ardatz nagusietako bat izan zen. Talde horrek Espainia osoan banatutako meatze-enpresak, La Polar aseguru-etxea, Compañía Euskalduna de Construcción y Reparación de Buques ontziola, Compañía de Remolcadores Ibaizábal eta Banco de Comercio-n izandako partaidetza (gero Banco de Bilbao-rekin bateratua) barne hartzen zituen. Horrela, enpresa hau Euskal Herriko industria garapenarekin lotutako egitura ekonomikoaren funtsezko zutabe bihurtu zen.
1938an, Gerra Zibilaren testuinguruan, enpresak eraldaketa sakona izan zuen. Ramón de la Sota-ren akzioak Estatuak konfiskatu ondoren, konpainia berrantolatu egin zen eta Naviera Aznar, S.A. izena hartu zuen, Aznar familiaren zuzendaritzapean.
1939tik 1951ra bitartean, Naviera Aznar-ek hazkunde estrategia sendoa garatu zuen, itsas sektorean eta jarduera osagarrietan presentzia indartuz. Besteak beste, Naviera Bilbaína eta Naviera de Exportación Agrícola (1942) sortzen parte hartu zuen, baita aseguru arloan ere, Nacional Hispánica Aseguradora-rekin. Aldi berean, ontzigintza eta industria laguntzailean zuen parte-hartzea handitu zuen, eta beste negozio batzuetara ere zabaldu zen.
Hala ere, hazkunde hori moteldu egin zen 1960ko hamarkadatik aurrera. Flota berritzeko eta modernizatzeko egindako inbertsio handiek, eta 1974ko krisi ekonomikoak eragindako zailtasunek, enpresa egoera ekonomiko zailean jarri zuten.
Azkenik, 1983an Naviera Aznar porrotean deklaratu zen, eta bere ontzidia likidatzeari ekin zitzaion. Horrenbestez, amaiera eman zitzaion Bilboko eta Euskal Herriko historia ekonomikoarekin estu lotuta egon zen enpresa garrantzitsu baten ibilbideari.
